Lavendel: wat zit er eigenlijk achter deze bekende essentiële olie?

Je herkent haar waarschijnlijk voordat je haar ziet.

Zacht bloemig, fris, een beetje kruidig. De geur van lavendel is zo herkenbaar dat we er nauwelijks nog bij stilstaan waar die eigenlijk vandaan komt.

Toch begint ieder flesje essentiële lavendelolie met iets heel anders dan olie.

Met een plant vol kleine paarse bloemen.

En juist wanneer je ontdekt wat er tussen die bloeiende plant en het flesje gebeurt, wordt lavendel ineens een stuk interessanter.

Niet zomaar ‘lavendel’

Om te beginnen: lavendel is niet één plant.

Er bestaan verschillende soorten binnen het geslacht Lavandula, en die kunnen verschillen in uiterlijk, geur en chemische samenstelling.

Een van de bekendste soorten voor essentiële olie is Lavandula angustifolia, vaak echte lavendel genoemd.

Dat klinkt misschien als een botanisch detail, maar de Latijnse naam op een flesje vertelt je iets belangrijks: van welke plant de olie daadwerkelijk afkomstig is.

Want twee flesjes waarop groot ‘lavendel’ staat, hoeven botanisch gezien niet per se dezelfde lavendel te bevatten.

De geur zit niet alleen in wat wij ruiken

Loop langs bloeiende lavendel en je ruikt haar soms al zonder de plant aan te raken.

Wrijf voorzichtig een bloeiend topje of blaadje tussen je vingers en de geur wordt nog duidelijker.

Dat komt doordat lavendel vluchtige aromatische stoffen bevat.

Voor de plant zelf zijn die stoffen onderdeel van haar natuurlijke chemie. Voor ons vormen ze samen het geurprofiel dat we als lavendel herkennen.

En dat geurprofiel bestaat niet uit één enkele stof.

Lavendelgeur is eigenlijk een natuurlijk samenspel van verschillende aromatische verbindingen.

Waarom ruikt lavendel bloemig én fris?

Twee bekende bestanddelen van essentiële olie van Lavandula angustifolia zijn linalool en linalylacetaat.

Samen met allerlei andere natuurlijke bestanddelen dragen ze bij aan het zachte, bloemige, frisse en licht kruidige karakter van de olie.

Het interessante is dat de verhouding tussen zulke bestanddelen niet altijd exact hetzelfde is.

Een lavendelplant is tenslotte geen fabriek.

Klimaat, bodem, hoogte, weersomstandigheden, oogstmoment en botanische variëteit kunnen allemaal invloed hebben op de uiteindelijke samenstelling.

De geur in het flesje begint dus al lang voordat de lavendel wordt geoogst.

Het moment van oogsten doet ertoe

Voor essentiële lavendelolie worden de bovengrondse, bloeiende delen van de plant gebruikt.

Maar simpelweg wachten tot er paarse bloemen zijn en vervolgens alles afknippen, is niet het hele verhaal.

Tijdens de ontwikkeling van de plant veranderen de hoeveelheid en samenstelling van de vluchtige stoffen.

Het oogstmoment heeft daardoor invloed op de olie die uiteindelijk uit het plantenmateriaal kan worden gewonnen.

Ook omstandigheden rondom de oogst spelen mee.

Het flesje dat uiteindelijk op je plank staat, begint dus letterlijk buiten: bij een levende plant die reageert op haar omgeving.

En dan verdwijnen al die bloemen in een destillatieketel

Na de oogst volgt het proces waarmee de aromatische bestanddelen uit de lavendel worden gehaald.

Voor essentiële lavendelolie gebeurt dat doorgaans door stoomdestillatie.

Het geoogste plantmateriaal wordt in een destillatievat geplaatst. Vervolgens beweegt stoom door de lavendel.

Door de warmte komen vluchtige aromatische stoffen vrij en reizen ze met de waterdamp mee.

Die damp wordt vervolgens afgekoeld.

Damp wordt vloeistof.

En uit die vloeistof kunnen de essentiële olie en het aromatische water van elkaar worden gescheiden.

Zo wordt een veld vol geur uiteindelijk teruggebracht tot iets wat in een klein donker flesje past.

Er ontstaat trouwens niet alleen lavendelolie

Dit is een mooi detail dat niet iedereen kent.

Bij het destilleren ontstaat naast de essentiële olie ook aromatisch water: het hydrolaat.

Dat water bevat wateroplosbare en kleine hoeveelheden vluchtige aromatische bestanddelen uit de plant.

Essentiële lavendelolie en lavendelhydrolaat komen dus voort uit hetzelfde destillatieproces, maar zijn twee verschillende producten met een heel andere concentratie en samenstelling.

Waarom wordt lavendel zo vaak met rust geassocieerd?

Lavendel heeft een lange geschiedenis van gebruik in geur, verzorging en aromatische toepassingen.

Tegenwoordig is het waarschijnlijk een van de bekendste essentiële oliën wanneer het gaat over ontspanning.

Dat betekent niet dat een geur een knop is waarmee je simpelweg ‘rust’ aanzet.

Geurbeleving is persoonlijk en wordt ook beïnvloed door herinneringen, voorkeuren, omgeving en het moment waarop je een geur gebruikt.

Toch maakt juist het zachte, bloemige karakter van lavendel haar voor veel mensen prettig op rustige momenten — bijvoorbeeld wanneer de dag overgaat in de avond.

Soms zit de waarde daarbij ook in iets heel eenvoudigs:

even stoppen met wat je doet, bewust ruiken en je aandacht terugbrengen naar het moment.

Zo kun je essentiële lavendelolie gebruiken

Lavendel is veelzijdig en kan op verschillende manieren onderdeel worden van een dagelijks moment van zelfzorg.

Je kunt de geur bijvoorbeeld gebruiken in een geschikte diffuser, een paar druppels verwerken volgens de aanwijzingen voor een aromatisch badproduct of de essentiële olie verdund gebruiken op de huid.

Wil je lavendel op de huid gebruiken? Meng essentiële olie dan met een geschikte basisolie en houd rekening met een passende verdunning.

Essentiële olie is sterk geconcentreerd. Meer gebruiken maakt een toepassing daarom niet automatisch beter.

Ruik de volgende keer eens iets langer

We herkennen lavendel zo snel dat het bijna gemakkelijk wordt om haar geur vanzelfsprekend te vinden.

Maar open de volgende keer eens een flesje en wacht voordat je iets doet.

Ruik eerst.

Misschien merk je het bloemige op. Daarna iets fris. Iets groens of kruidigs. Misschien ruik jij juist iets heel anders.

Achter die paar druppels ligt een hele weg: van een groeiende plant en een zorgvuldig gekozen oogstmoment tot de bloeiende toppen, stoom, condensatie en uiteindelijk de essentiële olie.

Een klein flesje lavendel laat mooi zien hoeveel er te ontdekken valt wanneer je iets meer aandacht geeft aan wat je ruikt.